Πρόσφατη νομολογία


28 Μαΐ 2021

ΣτΕ 549/2021 Τμ.Δ: Συνταγματικότητα του μέτρου της απαγόρευσης πώλησης ιδιωτικών νήσων, με αρχαιολογικές ζώνες

Μεταξύ των κατηγοριών ακινήτων τα οποία, κατά το άρθρο 3 της προσβαλλόμενης ΚΥΑ, δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο των δικαιοπραξιών του άρθρου 28 παρ. 1 του ν. 1892/1990, περιλαμβάνονται και οι αρχαιολογικές ζώνες, στις οποίες επιβάλλονται ειδικοί όροι είτε  απαγόρευση δόμησης και κάθε άλλου είδους περιορισμοί στις χρήσεις γης (Ζώνη Β). Οι εν λόγω περιορισμοί του δικαιώματος ιδιοκτησίας, τιθέμενοι προς εκπλήρωση της επιταγής του άρθρου 24 του Συντάγματος για τη διατήρηση αναλλοίωτων των αρχαίων μνημείων, είναι σύμφωνοι προς το Σύνταγμα (άρθρο 17), παρέχεται, όμως, παράλληλα στον θιγόμενο ιδιοκτήτη η δυνατότητα αποκατάστασης της ενδεχόμενης ζημίας του ανάλογα με τη φύση και την κατά προορισμό χρήση του βαρυνόμενου ακινήτου (αναγκαστική απαλλοτρίωση, υποχρεωτική εξαγορά, αποζημίωση κ.ο.κ.). Προκειμένου, ιδίως, περί ιδιωτικών νήσων ή νησίδων οι οποίες έχουν καθοριστεί ως αρχαιολογικές ζώνες, ο συνδυασμός των χαρακτηριστικών τους (νησιωτικός χαρακτήρας και αρχαιολογική σημασία) καθιστά αυτές ελκυστικό στόχο για παράνομες παρεμβάσεις και εκμεταλλεύσεις κάθε είδους, και δη όχι μόνον επιχειρηματικές, οι οποίες δύνανται να θέσουν σε κίνδυνο τόσο την εθνική ασφάλεια όσο και τη δημόσια τάξη και να δημιουργήσουν μη αναστρέψιμες καταστάσεις, ενώ παράλληλα η προστασία τους παρίσταται ιδιαιτέρως δυσχερής ενόψει της απουσίας επί του εδάφους των σχετικών αρμόδιων υπηρεσιών (λιμεναρχεία, αστυνομικά τμήματα, στρατιωτικές εγκαταστάσεις) λόγω του ιδιωτικού χαρακτήρα αυτών. Ενόψει τούτων και του σκοπού που υπηρετεί, η μεν εξουσιοδοτική διάταξη του άρθρου 28 παρ. 1 του ν. 1892/1990, όπως ισχύει, είναι σύμφωνη προς το Σύνταγμα, η δε τεθείσα με το άρθρο 3 της προσβαλλόμενης ΚΥΑ απαγόρευση δικαιοπραξιών του άρθρου 1 αυτής προκειμένου περί ιδιωτικών νήσων και νησίδων που έχουν χαρακτηριστεί ως αρχαιολογικές ζώνες κείται εντός των ορίων της εν λόγω εξουσιοδοτικής διάταξης. Επίσης, με την προσβαλλόμενη ΚΥΑ δεν ρυθμίζονται θέματα αρμοδιότητας του Υπουργού Πολιτισμού, δηλ. ο χαρακτηρισμός αρχαιολογικού χώρου ως αρχαιολογικής ζώνης και η επιβολή, κατ’ εφαρμογή της αρχαιολογικής νομοθεσίας, των κατάλληλων μέτρων προστασίας αυτής (απαγόρευση δόμησης, περιορισμοί των χρήσεων γης), αλλά διασφαλίζεται η αποτελεσματική εφαρμογή των θεσπισθέντων από τον Υπουργό Πολιτισμού μέτρων, η οποία αποτελεί αντικείμενο αρμοδιότητας των εξουσιοδοτούμενων προς έκδοση της προσβαλλόμενης ΚΥΑ Υπουργών Εθνικής Άμυνας καθώς και Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη. Προς εξυπηρέτηση πρόδηλων και σοβαρών σκοπών δημοσίου συμφέροντος, με τη διάταξη του άρθρου 28 παρ. 1 του ν. 1892/1990, όπως εξειδικεύεται με τις διατάξεις της κατ' εξουσιοδότηση εκδοθείσης προσβαλλόμενης ΚΥΑ, θεσπίζεται σύστημα προληπτικού ελέγχου των συναλλαγών στην ακίνητη ιδιοκτησία ιδιώτη, φυσικού ή νομικού προσώπου, που αφορά τις οπουδήποτε ευρισκόμενες εντός της επικράτειας ιδιωτικές νήσους και νησίδες και τα επ' αυτών ιδιωτικά ακίνητα, με την υπαγωγή σε καθεστώς αδειοδότησης των σχετικών, εμπράγματων και ενοχικών, δικαιοπραξιών εν ζωή. Παράλληλα, η κατ’ εξουσιοδότηση νομίμως τεθείσα διάταξη του άρθρου 3 παρ. 1 περ. η της ως άνω ΚΥΑ, σύμφωνα με την οποία ο καθορισμός ιδιωτικών νήσων και νησίδων ως αρχαιολογικών ζωνών αποτελεί αρνητική προϋπόθεση κωλύουσα τη χορήγηση της άδειας για λόγους αντικειμενικούς, εισάγει, μεταξύ λοιπών περιοριστικώς προβλεπόμενων στο άρθρο αυτό περιπτώσεων, εξαίρεση από τον ως άνω θεσπιζόμενο κανόνα της επιτρεπτής, κατόπιν αδειοδότησης, σύναψης δικαιοπραξιών εν ζωή, με την απαγόρευση σύναψης των εν λόγω δικαιοπραξιών, εφόσον αυτές έχουν ως αντικείμενο τη σύσταση εμπράγματων ή ενοχικών δικαιωμάτων σε ιδιωτικές νήσους και νησίδες της ανωτέρω κατηγορίας καθώς και σε επ' αυτών ακίνητα. Η προβλεπόμενη αυτή επέμβαση στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας επί ιδιωτικών νήσων και νησίδων που έχουν χαρακτηριστεί ως αρχαιολογικές ζώνες, όσον αφορά τη σύναψη εμπράγματων και ενοχικών δικαιοπραξιών εν ζωή, θεμιτώς περιορίζει την εξουσία του ιδιοκτήτη, χωρίς, ωστόσο, να θίγει τις λοιπές εξουσίες που απορρέουν από το εμπράγματο δικαίωμα της κυριότητας και αφορούν την, υπό τους όρους που θέτει η νομοθεσία, χρήση και κάρπωση από τον ίδιο του ακινήτου κατά τον προορισμό του καθώς και τη διενέργεια δικαιοπραξιών αιτία θανάτου. Yπαγορεύεται δε από την ανάγκη αυξημένης προστασίας των αρχαιολογικών ζωνών και δικαιολογείται επαρκώς από μείζονος σπουδαιότητας λόγο δημοσίου συμφέροντος αναγόμενο στη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής του καθεστώτος αυξημένης προστασίας τους σε οριζόμενες ως αρχαιολογικές ζώνες ιδιωτικές νήσους και νησίδες. Εξάλλου, ο ιδιώτης ιδιοκτήτης διατηρεί το δικαίωμα αποκατάστασης της ενδεχόμενης ζημίας του. Ενόψει αυτών, η ρύθμιση του άρθρου 3 παρ. 1 περ. η΄ της προσβαλλόμενης ΚΥΑ δεν αντίκειται στις προστατευτικές της ιδιοκτησίας διατάξεις του άρθρου 17 του Συντάγματος και του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου (Π.Π.Π.) της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (Ε.Σ.Δ.Α.), ούτε αντιβαίνει στη διάταξη του άρθρου 5 παρ. 1 του Συντάγματος περί προστασίας της οικονομικής και, ειδικότερα, της συμβατικής ελευθερίας. Περαιτέρω, το επιβαλλόμενο με την εν λόγω ρύθμιση μέτρο της απαγόρευσης εμπράγματων και ενοχικών δικαιοπραξιών εν ζωή προκειμένου περί ιδιωτικών νήσων και νησίδων καθοριζόμενων ως αρχαιολογικών ζωνών -ως προς τις οποίες, άλλωστε, το δικαίωμα ιδιωτικής ιδιοκτησίας, και όταν υφίσταται, τελεί υπό λίαν σοβαρούς περιορισμούς, ενόψει της κατά προορισμό χρήσης αυτών- δεν παραβιάζει τη συνταγματικώς κατοχυρωμένη αρχή της αναλογικότητας, διότι παρίσταται πρόσφορο και αναγκαίο για την επίτευξη του ως άνω σκοπού δημοσίου συμφέροντος που επιδιώκει, δεν είναι δε δυσανάλογο, και μάλιστα προδήλως, σε σχέση προς αυτόν. Με την υπό κρίση αίτηση οι αιτούντες προβάλλουν ότι η προσβαλλόμενη ατομική διοικητική πράξη πρέπει να ακυρωθεί ως στερούμενη νόμιμου ερείσματος, διότι η απόρριψη με αυτήν του ανωτέρω αιτήματος της εταιρείας «ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ ΚΤΗΜΑΤΙΚΗ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Ε.Π.Ε.» για τη χορήγηση άδειας αγοράς της ιδιοκτησίας τους ερείδεται στη διάταξη του άρθρου 3 παρ. 1 περ. η της Φ.110/3/330340/Σ.120/2014 κοινής υπουργικής απόφασης, η οποία, κατά τους αιτούντες, είναι πλημμελής για τους ίδιους λόγους ακυρώσεως που προβάλλονται με την πρώτη αίτηση, με την οποία ζητείται ευθέως από τον πρώτο των αιτούντων Κ-Κ. Γ. η ακύρωση της ως άνω ΚΥΑ, κατ' επίκληση της οποίας εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απορριπτική απόφαση. Οι λόγοι αυτοί ακυρώσεως κρίθηκαν απορριπτέοι ως αβάσιμοι, συνεπώς, υπό τα δεδομένα αυτά, είναι απορριπτέα ως αβάσιμα και τα ανωτέρω προβαλλόμενα περί μη νόμιμου ερείσματος της Φ.110/8/273951/4.5.2015 απόφασης του Υπουργού Εθνικής Άμυνας.


Σύνδεσμος

ΣτΕ 549/2021 Τμ.Δ - Πλήρες κείμενο »