Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου με την απόφαση της 21^ης Σεπτεμβρίου 2017 (Υπόθεση Axel Springer SE και RTL Television GmbH κατά Γερμανίας, αρ. προσφυγής 51405/12) έκρινε ότι η απαγόρευση δημοσίευσης φωτογραφιών με το πρόσωπο του κατηγορουμένου δεν συνιστά παραβίαση της ελευθερίας έκφρασης (άρθρο 10 της ΕΣΔΑ).

Η παρούσα υπόθεση αφορά την απαγόρευση –μετά από σχετική δικαστική εντολή- της λήψης φωτογραφιών και της βιντεοσκόπησης του προσώπου κατηγορουμένου κατά τη διάρκεια ποινικής δίκης. Συγκεκριμένα, προσφεύγουσες είναι δύο γερμανικές εταιρείες ΜΜΕ, οι οποίες κάλυπταν την ακροαματική διαδικασία σε ποινική δίκη που αφορούσε την υπόθεση ενός 28χρονου, ο οποίος τον Ιούνιο του 2010 είχε ομολογήσει την δολοφονία των γονέων του και ο οποίος –κατόπιν σχετικής εισαγγελικής παραγγελίας- είχε διαγνωστεί ότι πάσχει από σχιζοειδή διαταραχή προσωπικότητας. Τον Ιανουάριο του 2011 ξεκίνησε η πρώτη ακρόαση της υπόθεσης ενώπιον του Περιφερειακού Ποινικού Δικαστηρίου του Potsdam και ο προεδρεύων δικαστής ενημέρωσε τους δημοσιογράφους που κάλυπταν την δίκη ότι θα έπρεπε να αλλοιωθούν τα χαρακτηριστικά στο πρόσωπο του κατηγορουμένου πριν από την δημοσίευση των φωτογραφιών του. Σύμφωνα με τις προσφεύγουσες εταιρείες, ο δικαστής ενημέρωσε τους δημοσιογράφους ότι όποιος δεν συμμορφωνόταν με την ανωτέρω εντολή δεν θα είχε την δυνατότητα να καλύψει τις επόμενες συνεδριάσεις του δικαστηρίου. Λίγες ημέρες αργότερα, ο προεδρεύων δικαστής συμπλήρωσε την ανωτέρω υπόδειξή του και εξέθεσε εγγράφως τους λόγους που την αιτιολογούσαν, διευκρινίζοντας ότι δικαίωμα λήψης φωτογραφιών και βιντεοσκόπησης του προσώπου του κατηγορουμένου αναγνωριζόταν μόνο στους δημοσιογράφους, οι οποίοι είχαν διαβεβαιώσει ότι θα αλλοιώνονταν τα χαρακτηριστικά στο πρόσωπο του κατηγορουμένου, διαφορετικά θα αποκλείονταν από την κάλυψη της διαδικασίας. Σύμφωνα με τον δικαστή έπρεπε να σταθμιστεί το δικαίωμα του κοινού στην ενημέρωση –που θεωρήθηκε δικαιολογημένο λόγω του ασυνήθιστου χαρακτήρα του συγκεκριμένου εγκλήματος- με το δικαίωμα στην προστασία της προσωπικότητας του κατηγορουμένου, ο οποίος τελικώς κρίθηκε ένοχος για ανθρωποκτονία εκ προθέσεως.

Οι προσφεύγουσες εταιρείες επικαλούνται ενώπιον του ΕΔΔΑ παραβίαση του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ, το οποίο προστατεύει την ελευθερία της έκφρασης.

Το ΕΔΔΑ, κατά την εξέταση της υπόθεσης, τόνισε την σημασία της ελευθερίας του τύπου σε μια ανοιχτή, δημοκρατική κοινωνία, παραπέμποντας σε παλαιότερη νομολογία του, ταυτόχρονα όμως υπενθύμισε την ανάγκη οριοθέτησης της ελευθερίας αυτής, οσάκις παραβιάζεται η ιδιωτική ζωή των κατηγορουμένων και το τεκμήριο αθωότητας κατά την διάρκεια μιας ποινικής διαδικασίας. Αναγνωρίζοντας ότι τα συμβαλλόμενα Κράτη διαθέτουν ορισμένα περιθώρια εκτίμησης ως προς την αναγκαιότητα και την έκταση των περιορισμών στην ελευθερία της έκφρασης που προστατεύεται από το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ, έκρινε ότι στην υπό κρίση υπόθεση δεν υπήρξε παραβίαση της εν λόγω διάταξης, καθώς η εντολή του προεδρεύοντος δικαστή ήταν ανάλογη προς τον επιδιωκόμενο θεμιτό σκοπό, ήτοι την προστασία της προσωπικότητας του κατηγορουμένου και του τεκμηρίου αθωότητας, το οποίο –σημειωτέον- δεν μπορούσε να αποκλειστεί από μόνο το γεγονός της ομολογίας του εγκλήματος. Άλλωστε, ως προς το ζήτημα αυτό, η σοβαρή ψυχική διαταραχή του κατηγορουμένου υπαγόρευε την ανάγκη μιας εμβριθούς και προσεκτικής εξέτασης της υπόθεσης.

Σύμφωνα με το ΕΔΔΑ, η επίμαχη εντολή του προεδρεύοντος δικαστή δεν αποτελούσε ιδιαίτερα αυστηρό περιορισμό για την ελευθερία έκφρασης των δημοσιογράφων, καθώς απαγόρευε μόνο τη δημοσίευση εικόνων δια των οποίων θα μπορούσε να αναγνωριστεί το πρόσωπο του κατηγορουμένου. Άλλωστε η δημοσίευση των φωτογραφιών του κατηγορουμένου θα μπορούσε ενδεχομένως να αυξήσει την ήδη μεγάλη για εκείνον ψυχολογική πίεση και να επιφέρει αρνητικές επιπτώσεις για την μεταγενέστερη κοινωνική του επανένταξη σε περίπτωση καταδίκης του.

Ολόκληρο το κείμενο της απόφασης στα αγγλικά είναι διαθέσιμο εδώ.